ۋىليام جېيمس نىڭ « دىنىي تەجرىبىلەرنىڭ خىللىرى : ئىنسانىي ماھىيەت توغرىسىدا بىر تەتقىقات » دېگەن كىتابى 1902- يىلى نەشر قىلىنغان بولۇپ ، ئېدىنبۇرگ ئۇنىۋېرسىتېتىدا سۆزلەنگەن لېكسىيىلەرگە ئاساسەن يېزىلغان . پسىخولوگىيە ساھەسىدىكى بۇ رەھبەرلىك خاراكتېرلىك ئەسەردە ، ئوخشاش بولمىغان ئەنئەنىلەردىكى يەككەلەرنىڭ دىنىي تەجرىبىلىرى ۋە مىستىكىزمى تەھلىل قىلىنغان ؛ جېيمس بۇ كىتابتا « ساغلام ئىدىيەگە ئىگە » دىنىي تەجرىبىلەر بىلەن « ناچار روھقا ئىگە » دىنىي تەجرىبىلەرنى پەرقلەندۈرگەن . كەڭ شەخسىي گۇۋاھلىقلارغا تايىنىپ ، جېيمس مىستىكىزم تەجرىبىلىرىنىڭ ئورتاق ئالاھىدىلىكلىرىنى بەلگىلەپ چىققان ھەمدە دىننىڭ شەخسلەرگە بولغان ئۆزگەرتىش رولى ئارقىلىق دىننىڭ قىممىتىنى پراگماتىك يول بىلەن باھالىغان .
ۋىكىپېدىيادىكى بۇ كىتاب توغرىسىدىكى بەت: en.wikipedia.org/wiki/The_Varieties_of_Religious_Experience