On the Nature of Thought
Kitob haqida
Jon Haslam, M.D.ning «Fikrlash tabiati haqida» asari XIX asr boshlarida, aniqrog‘i 1835-yilda yozilgan ilmiy nashrdir. Ushbu asarda Haslam inson tafakkurining murakkab jihatlari va uning til bilan chuqur aloqasini o‘rganib, fikr avvalo aniq va izchil gaplarning shakllanishida namoyon bo‘ladi, deb ta’kidlaydi. U fikrlashning fiziologik tabiatini tahlil qilib, tilni anglash fikrning o‘zini ifodalash va shu tariqa tushunish uchun zarur ekanini ilgari suradi. Kitobda Haslam an’anaviy falsafiy yondashuvlar tildan uzilgan mavhum g‘oyalarga haddan tashqari e’tibor qaratganini, asl intellektual taraqqiyot esa so‘zlardan fikrning asosiy vositasi sifatida foydalanishga bog‘liqligini ta’kidlaydi. U fikrlar til orqali qanday tuzilishi va yetkazilishini muhokama qilib, g‘oyalarni shakllantirishda idrok va sezgining rolini, shuningdek, bu g‘oyalarning o‘z-o‘zicha fikrni tashkil etish uchun yetarli emasligini ta’kidlaydi. Asar so‘zlar va fikr o‘rtasidagi aloqani yetarlicha izohlay olmagan avvalgi metafizik nazariyalarning tanqidi bo‘lib xizmat qiladi; unda tilni chinakam anglash intellektual qobiliyatlarni rivojlantirib, yanada aniqroq mushohada va ifodaga olib kelishi ta’kidlanadi. Umuman olganda, Haslamning essesi o‘quvchilarni fikrlash jarayonlarining mohiyati va dunyo haqidagi tushunchalarini shakllantirishda tilning hayotiy ahamiyatini qayta ko‘rib chiqishga undaydi.
