„Tajemnice Azji, ludzie Azji = Człowiek i tajemnica w Azji” autorstwa Ossendowskiego to historyczny reportaży podróżniczy napisany na początku XX wieku. Książka opisuje odosobnione i tajemnicze regiony północnej i centralnej Azji, przybliżając mniej znane krajobrazy, ludzi oraz zwyczaje. Głównym akcentem jest tu autorowa naukowa i eksploracyjna działalność sprzed rozpoczęcia większych światowych konfliktów i rewolucji, które zmieniły charakter tej części Azji. Za pomocą barwnych opisów i anegdot czytelnicy poznają unikalne naturalne i ludzkie tajemnice Azji. Wstęp do książki przedstawia kontekst podróży Ossendowskiego, ukazując, że przedyskutowane wyprawy miały miejsce przed jego sławniejszym opowiadaniem o ucieczce przed bolszewikami, a skupiły się na naukowych eksploracjach Syberii i Mongolii. Opowieść rozpoczyna się od detalicznego opisu rzeki Jenisej i okolicy, dotycząc życia i legend lokalnych Tatarów, doświadczeń autorów w dziedzinie naukowych badań (np. analizy tajemniczego Jeziora Gorzkiego) oraz spotkań z dziką przyrodą i koczowniczymi ludźmi tego regionu. W pierwszych rozdziałach przedstawione są niezapomniane historie: dramatyczna sytuacja młodej Tatarki usiłującej ucieczyć z okrucieństwa małżeństwa, osobiste opowieści skazańców w ucieczce oraz obserwacje rzadkiej flory i fauny. Te historie łączą w sobie informacje o przyrodzie, lokalnych mitach oraz dramatycznych ludzkich doświadczeniach, zanurzając czytelnika w świat niebezpieczeństwa, piękna i kulturowej złożoności typowej dla wewnętrznych rejonów Azji.