جون ۋىليام درەپېر نىڭ «دىن بىلەن پەن ئوتتۇرسىدىكى زىددىيەتنىڭ تارىخى » دېگەن كىتابى 19 - ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدا يېزىلغان تارىخىي بايانات بولۇپ ، بۇ كىتاب تارىخ جەريانىدا دىنىي ئېتىقادلار بىلەن پەنىي ئىدىيىلەر ئوتتۇرسىدا داۋاملىشىپ كەلگەن كۈرەشنى تەھلىل قىلىدۇ ھەمدە بۇ زىددىيەتنىڭ يىلتىزلىرىنى قەدىمكى مەدەنىيەتلەرگە ۋە زامانىۋى پەننىڭ راۋاجلىنىشىغا سۈرۈشتۈرىدۇ . درەپېر مۇنداق قارايدۇ : بۇ ئىككى ساھە ئوتتۇرسىدىكى كۈرەش ، جەمئىيەتنىڭ قائىدىلىرى ، ئىدارە قىلىش تۈزۈلمىسى ھەم بىلىم ئىزدەش جەريانىغا تەسىر كۆرسىتىدىغان مۇھىم ۋە جىددىي مەسىلە دۇر . كىتابنىڭ دەسلەپكى قىسمىدا ياۋروپا ۋە ئامېرىكىدىكى مائارىپلىق سىنىپلارنىڭ روھىي ھالىتى توغرىسىدا توختالغان بولۇپ ، ئۇلارنىڭ تەدرىجىي ئەنئەنىۋى دىنىي ئېتىقادلاردىن يىراقلاش قانلىقى بايان قىلىنغان . درەپېر دىنىي دوگمىلار بولۇپمۇ كاتولىك چېركاۋىنىڭ ئىپادىلىگەن دىنىي دوگمىلار بىلەن پەننىڭ تەرەققىياتى ئوتتۇرسىدىكى تارىخىي جىددىيلىك ۋە زىددىيەتنى باشتىن ئېيتىپ ، بۇ زىددىيەتنىڭ پەقەت تارىخىي مەسىلە ئەمەس ، بەلكى ھازىرقى زاماندىكى مەسىلە ئىكەنلىكىنى ؛ شۇڭا دىننىڭ جەمئىيەتتىكى رولىنى پەننىڭ تەرەققىياتى نۇقتىسىدىن تەكشۈرۈش كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان . بۇ خىل ئاساس سالغانلىقى ئارقىلىق درەپېر ئوقۇرمەنلەرنى تارىختىكى مۇھىم پەيتلەردە پەن بىلەن دىننىڭ زىددىيەتلىشىشى توغرىسىدىكى تەپسىلىي تەھلىلگە تەييارلاپ قويغان ھەمدە بۇ زىددىيەتنىڭ ئىنسانىيەتنىڭ ھەقىقەت ۋە مەۋجۇدلۇق توغرىسىدىكى چۈشەنچىسىگە كۆرسەتكەن زور تەسىرى توغرىسىدا ئىشارەت قىلغان .