«Жыццё і творы дона Дыега Веласкеса» Хасінта Актавіа Пікона — гістарычнае даследаванне, напісанае ў канцы XIX стагоддзя. У творы разглядаюцца жыццё і мастацкія дасягненні славутага іспанскага жывапісца Дыега Веласкеса, падаецца ўсебаковы агляд яго кар’еры, уплываў і культурнага кантэксту Іспаніі яго эпохі. Гэтай працай аўтар імкнецца падкрэсліць значнасць Веласкеса не толькі ў свеце мастацтва, але і як сімвала гістарычнай велічы Іспаніі ды яе інтэлектуальных дасягненняў. У пачатку працы чытачам прапануецца знаёмства з культурным кліматам Іспаніі, ствараецца яскравая карціна яе мінулай славы і наступнага заняпаду. Пікона супрацьпастаўляе ажыўленае інтэлектуальнае жыццё, якое квітнела ў часы праўлення каталіцкіх манархаў, карупцыі і маральнаму заняпаду, што характарызавалі пазнейшыя гады, якія папярэднічалі з’яўленню Веласкеса як ключавой фігуры іспанскага мастацтва. Праз шэраг разважанняў пра гады станаўлення Веласкеса, уплыў яго сучаснікаў і яго далейшае ўзвышэнне пры каралеўскім двары ў пачатку закладваецца аснова для разумення значнасці мастака. У аповедзе закранаюцца ўзаемаадносіны Веласкеса з іншымі выдатнымі асобамі той эпохі, што стварае глебу для больш глыбокага разгляду яго твораў і спадчыны.