“Don Diego Velaskesning hayoti va ijodi” — Jasinto Oktavio Pikon tomonidan XIX asr oxirlarida yozilgan tarixiy asar. Matnda mashhur ispan rassomi Diego Velaskesning hayoti va badiiy yutuqlari chuqur yoritilib, uning faoliyati, ta’sirlari hamda u yashagan davrdagi Ispaniyaning madaniy muhiti haqida keng qamrovli tasavvur beriladi. Muallif ushbu asar orqali Velaskesning nafaqat san’at olamidagi ahamiyatini, balki Ispaniyaning tarixiy buyukligi va intellektual yutug‘ining ramzi sifatidagi o‘rnini ham ta’kidlashni maqsad qilgan. Asarning boshlanish qismida kitobxonlar Ispaniyaning madaniy muhiti bilan tanishtirilib, uning o‘tmishdagi shon-shuhrati va keyingi tanazzuli yorqin tasvirlanadi. Pikon Katolik qirollar hukmronligi davrida ravnaq topgan jo‘shqin intellektual hayotni Velaskes ispan san’atida muhim siymo sifatida maydonga chiqquniga qadar bo‘lgan keyingi yillarga xos korrupsiya va axloqiy tanazzul bilan qarama-qarshi qo‘yadi. Velaskesning shakllanish yillari, zamondoshlaridan olgan ta’sirlari va nihoyat qirollik saroyida mashhur bo‘lib borishi haqidagi bir qator mulohazalar orqali kirish qismi rassomning ahamiyatini anglash uchun asos yaratadi. Bayon Velaskes bilan o‘sha davrning boshqa taniqli siymolari o‘rtasidagi munosabatlarga ham to‘xtalib, uning asarlari va merosini yanada chuqurroq o‘rganish uchun zamin hozirlaydi.