ئارتۇر كونان دويل نىڭ «چوڭ سايا » دېگەن رومانى 20- ئەسىرنىڭ دەسلەپكى يىللىرىدا يېزىلغان تارىخىي رومان . ھېكايە نەپولېئون ئۇرۇشلىرىنىڭ پايدىسىگە ئاساسەن يۈز بەرگەن بولۇپ ، شۇ دەۋرنىڭ قالايمىقانچىلىقى ئىچىدە قالغان پەرسوناجىلارغا مەركەزلەشكەن . بولۇپمۇ جوك كالدېر ناملىق پەرسوناژ ، جەمئىيەت ۋە ئۇرۇشتا يۈز بەرگەن مۇھىم ئۆزگىرىشلەرنىڭ ئۆز تۇرمۇشى ۋە ئىدىيىسىگە قانداق تەسىر كۆرسەتكەنلىكى توغرىسىدا تەپەككۈر يۈرگۈزىدۇ . روماننىڭ دەسلەپكى قىسمىدا جوك كالدېر تونۇشتۇرۇلىدۇ ؛ ئۇ 19- ئەسىرنىڭ دەسلەپكى يىللىرىدىكى قالايمىقانچىلىق ئىچىدە ئۆز تۇرمۇشىغا تەپەككۈر يۈرگۈزىدۇ . ئۇ ئەڭ ئاز قالايمىقانچىلىق بولغان كەلگۈسى دەۋرلەرگە نوستالگىيە قىلىدۇ ھەم فرانسىيەنىڭ ھۇجۇم قىلىشىنى ئۇقتۇرىدىغان سىگنال ئوتى توغرىسىدا روشەن ئەسلىمىلەرنى بايان قىلىدۇ . ئۇنىڭ بايانى بىزنى ئۇنىڭ بالىلىق مەزگىلىدىكى تەجرىبىلىرى ، ئائىلە تاۋاباتلىرى بىلەن بولغان ئالاقىسى ھەم كېيىنكى مەزگىلدە يۈز بېرىدىغان چوڭ قۇرۇلۇشلار توغرىسىدا ئۇقتۇرىدۇ . بولۇپمۇ نەپولېئوننىڭ ياۋروپاغا تاشلىغان ساياسىي تەسىرى توغرىسىدا مەلۇماتلار بېرىلىدۇ . روماندا يەنە جىم خورسكروفت ، دوختۇرنىڭ ئوغلى ۋە ئۇنىڭ قېرىندىشى ئېدى قاتارلىق باشقا پەرسوناجىلارمۇ بار ؛ ئۇلارنىڭ مەۋجۇتلۇقى جوك كالدېرنىڭ ئىلگىرىكى تۇرمۇشىغا زور تەسىر كۆرسىتىدۇ . روماننىڭ دەسلەپكى قىسمى مول تارىخىي پايدىلىنىشلار بىلەن بىرگە شەخسىي تەپەككۈرلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ ، مۇھەببەت ۋە زىددىيەت لەرنىڭ ئۇرۇش تارىخى بىلەن ئۆزئارا باغلىنىشى توغرىسىدىكى ھېكايىگە ئاساس سالغان .