„Rzym pogański i chrześcijański“ autorstwa Rodolfo Amedeo Lancianiego to dzieło historyczne napisane na końcu XIX wieku. W tym opracowaniu badana jest kulturowa i religijna transformacja Rzymu od pogaństwa do chrześcijaństwa, a także istotne zmiany w architekturze, obyczajach oraz społecznych nastawieniach do wiary. Książka dokonuje dogłębnego rozpatrzenia złożonych wzajemodziałów między pozostałościami pogańskich tradycji a rozwijającymi się chrześcijańskimi wierzeniami, które miały wpływ na kształt starożytnego miasta. W pierwszym rozdziale autor rozważa temat wczesnego przyjęcia chrześcijaństwa przez różne warstwy społeczne Rzymu, kwestionując pogląd, że było ono religią wyłącznie dla biednych. Lanciani przytacza przykłady rzymskich arystokratów i urzędników, którzy przyjęli nową wiarę, pokazując, jak wczesni chrześcijanie radzili sobie ze swoimi przekonaniami w środowisku dominującym pogaństwem. Dalsze rozdziały opisują stopniową transformację miasta, wpływ znaczących chrześcijańskich rodzin oraz przerobienie pogańskich obiektów na potrzeby religii chrześcijańskiej. Poprzez połączenie archeologicznych odkryć z starożytnymi źródłami historycznymi autor stwarza podstawę do dalszego badania rozwoju Rzymu w tym kluczowym okresie.