Galen: On the Natural Faculties
Kitob haqida
Galenning “Tabiiy qobiliyatlar haqida” asari milodiy II asr oxirida yozilgan fundamental ilmiy matndir. Ushbu asar fiziologiya tamoyillari hamda tirik organizmlarning o‘sishi, rivojlanishi va o‘zini saqlab qolishi jarayonlarini chuqur o‘rganadi. Galen o‘simliklar va hayvonlarda turli qobiliyatlarning dinamik o‘zaro ta’sirini tadqiq etish orqali tabiat funksiyalarini anglashning yaxlit tizimini bayon etishga intiladi. Risolaning boshlanish qismida Galen ko‘rib chiqadigan tushunchalarga tizimli sharh beriladi; ayniqsa, organizm faoliyatidagi ruh va tabiatning rollari o‘rtasidagi farq ta’kidlanadi. U avvalo tirik mavjudotlarning xatti-harakatlari va ta’sirlarini tasniflab, o‘simliklar hamda hayvonlarga xos bo‘lgan o‘sish va oziqlanishni farqlaydi. Matn hazm qilish va qon hosil bo‘lishi kabi muayyan jarayonlarni yanada chuqurroq tahlil qilish uchun zamin yaratadi; unda Galen ushbu biologik hodisalar uchun mas’ul qobiliyatlarni o‘rganish niyatini bayon etar ekan, jismoniy mavjudlik va o‘zgarish haqidagi falsafiy bahslarga ham javob beradi. Ushbu kirish qismi aniq ta’riflar va tizimli izlanishlarning muhimligini ta’kidlaydi hamda Galen asarini o‘z davrining tibbiy va falsafiy bilimlariga qo‘shilgan muhim hissa sifatida namoyon etadi.
