A Short History of Freethought Ancient and Modern, Volume 1 of 2
Kitob haqida
J. M. Robertsonning “A Short History of Freethought Ancient and Modern, Volume 1 of 2” asari XX asr boshlarida yozilgan tarixiy tadqiqotdir. Asarda turli madaniyatlar va davrlarda erkin fikrlashning rivojlanishi chuqur tahlil qilinib, uning kelib chiqishi, taraqqiyoti va zamonaviy tafakkurga ta’siri kuzatiladi. Unda qadimgi dinlar tizimi, skeptitsizmning yuksalishi, ratsionalizm va e’tiqod o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir ko‘rib chiqilib, insoniyat tarixi davomida tanqidiy izlanishning muhimligini ta’kidlaydigan bayon taqdim etiladi. Kitobning kirish qismida “erkin fikrlash”ning kelib chiqishi va ma’nosi, shuningdek, tarixan u bilan bog‘langan “deist” va “kofir” kabi turli atamalar o‘rganiladi. Robertson bu tushunchalarga oid ingliz tilidagi rivojlanishlarni, ayniqsa XVII asr oxirida yuz bergan o‘zgarishlarni yoritadi hamda erkin fikrlashni tadqiq etishga qaratilgan avvalgi tarixshunoslik urinishlarini muhokama qilib, erkin fikrlovchilarning o‘zlari tomonidan keng qamrovli yondashuv mavjud bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Shu asos orqali u kitobxonlarni erkin fikrlash zamiridagi psixologik va ijtimoiy dinamikani anglashga tayyorlaydi — ya’ni erkin fikrlash an’anaviy aqidalarga qarshi reaksiya va intellektual erkinlikning tasdig‘i ekanini ilgari suradi — hamda keyingi boblarda turli sivilizatsiyalardagi erkin fikrlash tarixini batafsil o‘rganishga yo‘l ochadi.
