Monism as Connecting Religion and Science
Kitob haqida
«مونىزم بىلەن دىن ۋە پەننىڭ باغلىنىشى » – ئېرنست خېكېل ناملىق كىتاب 19 - ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدا يېزىلغان بىر پەنلىك ئەسەردۇر . بۇ كىتابتا خېكېل 1892 - يىلى سۆزلىگەن لېكسىيە ئۆز ئىچىگە ئالınغان ؛ بۇ لېكسىيەدە دىن بىلەن پەننىڭ كۆپىنچە زىت قاراشلىرىنى مونىزم نەزەرىيەسى ئارقىلىق تۈزەش مەقسەتلەنگەن . مونىزم پەلسەپىۋى قاراشتا بارلىق نەرسىلەرنىڭ بىرلىكى تەشەببۇس قىلىنغان . خېكېل تەبىئەتنى بىر پۈتۈن ئىدارە قىلىنىدىغان ئوبيېكتىپ دەپ چۈشىنىشنى تەكىتلەپ ، بۇ خىل چۈشەنچىنىڭ تەجرىبىۋى بىلىم بىلەن روھانىي ئېتىقاد ئوتتۇرىسىدىكى پەرقنى تولۇقلاشقا ياردەم بېرە لەيدىغانلىقىنى بايان قىلغان . بۇ ئەسەردە خېكېل مونىزم توغرىسىدىكى قاراشلىرىنى چۈشەندۈرگەن ھەمدە ئەنئەنىۋى دىنىي پەلسەپى لەردە ئومۇملاشقان قوشماچىلىق ۋە كۆپ خىللىق تەلىماتلارغا قارشى تۇرغان . ئۇ مۇنداق دەپ قارىغان : ھاياتلىق ، ئېڭ ۋە ئەخلاق قاتارلىق بارلىق تەبىئىي ھادىسىلەرنى بىرلىككە كەلتۈرگەن پەنلىك نۇقتىئى نەزەرىيە ئارقىلىق چۈشىنىشكە بولىدۇ ؛ ئىنسانىيەت بىرلا كوسمىك جەرياننىڭ قىسمى دۇر . كىتابتا بىئولوگىيەلىك تەدرىجىي تەرەققىيات ، ئېنېرگىيە ۋە ماددىنىڭ ساقلىنىش قانۇنى قاتارلىقلار تەھلىل قىلىنغان ؛ ھەتتا پەنلىك چۈشەنچە بىلەن ماس كېلىدىغان پەنتېئىزم خاراكتېرلىك ئىلاھىيەت قارىشىمۇ ئوتتۇرىغا قويۇلغان . خېكېل ئاخىرىدا مۇنداق دەپ تەكىتلىگەن : مونىزم تەلىماتى تەبىئەتنىڭ مۇرەككەپ لىكىگە ھۆرمەت قىلىپلا قالماي ، يەنە پەن ۋە دىننىڭ چوڭقۇر تونۇلۇشىغا تۈرتكە بولىدىغان كۈچلۈك ئەخلاقىي قايىللىق سىستېمىسىنىمۇ ئىئانە قىلىدۇ .
