مارك تۈيىن نىڭ « غەلىتە يات قان » دېگەن كىتابى 19 - ئەسىرنىڭ ئاخىرقى مەزگىلىدە يېزىلغان قىسقا ھىكايىلە توپلىمىدۇر . بۇ ھىكايىلەر مەۋجۇدىيەت ، ئەخلاق ۋە ئىنسانىيەتنىڭ ماھىيىتى توغرىسىدىكى تەپەككۈرلەرگە تۈرتكە بولىدۇ ؛ ھەمدە دائىم غەلىتە شەخسلەرنىڭ پېرسوناژلارنىڭ تۇرمۇشىغا تەسىر كۆرسىتىپ ، ئۇلارنى ئۆز ئېتىقادلىرى ۋە ئارزۇ لىرى توغرىسىدا ئويلىنىشقا ئىلھاملاندۇرىدۇ . ھىكايىنىڭ دەسلەپكى قىسمى ئوقۇرمەنلەرنى غەيرىي جابىي ، ئوتتۇرا ئەسىرلىك ئاۋسترىيە كەنتىگە باشلاپ بارىدۇ ؛ بۇ يەر ۋاقىتتىن چەتكە كېتىپ قالغان ، دۇنيادىكى تەرەققىياتلارنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىمىغان جايدۇر . بايان قىلغۇچى بالىلىق يىللىرىنى ئەسلىگە ئالغاندا ، دىنىي نوپۇز ۋە قارا ئېتىقادلار تەسىرىدە تىنچ لېكىن بېسىملىق بولغان مۇھىتنى تەسۋىرلەيدۇ . بۇ ھىكايىنىڭ مەركىزى پىتېر ئاپا ، يەنى ئابرويى چۈشۈپ كەتكەن بىر پوپ ۋە ئۇنىڭ نەۋرىسى مارگې تتۇر ؛ كەنتتىكى قاتتىق ئەخلاقىي ئۆلچەملەر تۈپەيلىدىن ئۇلار ناچار ئاقىۋەتكە دۇچ كېلىدۇ . شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ، بايان قىلغۇچى تئو دور فىشېر قاتارلىق ئۈچ ئوغۇل بالا تونۇشتۇرۇلىدۇ ؛ بۇلارنىڭ نەزىرىيەسى ياشلىق قىزىقىش ۋە دوستلۇققا مەركەزلەشكەن . كېيىن بۇ ئوغۇللار « شەيتان » ناملىق غەلىتە شەخس بىلەن ئۇچرىشىپ ، ساپالىقلىق بىلەن ئىنسانىيەتنىڭ قاتتىق ھەقىقەتلىرى ئوتتۇرىسىدىكى زىددىيەتلەرگە دۇچ كېلىدۇ .