„Jak obserwować: moralność i obyczaje” Harriet Martineau to filozoficzny przewodnik napisany w połowie XIX wieku. Dzieło służy jako podręcznik dla podróżników i studentów, przedstawiając zasady i metody niezbędne do skutecznego obserwowania różnych społeczeństw, ich moralności i obyczajów. Autorka pragnie uświadomić czytelnikom złożoność rozumienia ludzkich zachowań i praktyk kulturowych, bez wpadania w pułapkę pochopnych uogólnień czy uprzedzeń. Początek tekstu wprowadza ideę, że obserwacja wymaga rygorystycznego przygotowania intelektualnego, analogicznego do podejścia stosowanego w naukach przyrodniczych. Martineau podkreśla potrzebę posiadania przez podróżników uporządkowanego rozumienia tego, czego chcą się dowiedzieć, oraz zasad moralnych obowiązujących w ludzkich społeczeństwach. Krytykuje powszechną skłonność podróżników do wyciągania szybkich wniosków na temat kultury na podstawie ograniczonych doświadczeń i zachęca do głębszego, bardziej przemyślanego zajęcia się głównymi zagadnieniami dociekań. Ten fragment ustanawia podstawę wszechstronnej analizy tego, jak skutecznie obserwować i interpretować dynamikę moralną oraz społeczną w różnych kulturach.