«Ruhning uyg‘onishi» Muhammad ibn Abd al-Malik Ibn Tufayl tomonidan XII asrda yozilgan falsafiy roman. Ushbu asar sirli tarzda orolga tashlab ketilgan, u yerda yolg‘izlikda ulg‘ayib, omon qolgan va bilim hamda anglashga bo‘lgan tug‘ma intilishini rivojlantirgan Hayy ibn Yaqzonning hayotini hikoya qiladi. Hayy kamol topgani sari tabiat, ilohiyot va ruhning mohiyatiga oid ekzistensial savollar bilan yuzlashadi hamda yo‘l-yo‘lakay chuqur falsafiy kashfiyotlar qiladi. Hikoya boshida biz malikaning o‘g‘li Hayy ibn Yaqzon bilan tanishamiz: u tug‘ilgach tashlab ketiladi va kimsasiz orolda unga mehr bilan g‘amxo‘rlik qiladigan ona kiyikdan taskin topadi. Voyaga yetgani sayin u atrof-muhitini tobora yaxshiroq anglay boshlaydi, tirik qolish uchun asboblar yasaydi va o‘zini mushohada qiladi. Yolg‘izlik motivi uni kuzatish va tafakkur orqali yaratilish, mavjudlik hamda ilohiylikning tabiati kabi chuqur falsafiy tushunchalar haqida fikr yuritishga yetaklaydi. Uning sayohati hayotning jismoniy voqeliklarini ham, ruhning metafizik izlanishlarini ham qamrab oladi va keyinchalik Asal bilan uchrashganida, o‘z anglashlarini Asal ifodalovchi diniy ta’limotlar bilan uyg‘unlashtiradigan falsafiy munozaraga zamin yaratadi.