«Путумайо, рай д’ябла» У. Э. Хардэнбурга — гістарычнае апісанне, напісанае ў пачатку XX стагоддзя. У гэтай працы разглядаюцца зверствы, учыненыя супраць карэнных жыхароў рэгіёна Путумайо ў Паўднёвай Амерыцы падчас каўчукавага промыслу, а таксама бязлітасная эксплуатацыя і парушэнні правоў чалавека. Апавяданне адначасова служыць абвінаваўчым актам супраць гэтай каланіяльнай практыкі і заклікам да адказнасці ды паляпшэння становішча прыгнечаных карэнных народаў. У пачатку апавядання паказваюцца жахлівыя ўмовы ў даліне Амазонкі, прычым асноўная ўвага надаецца сістэматычным катаванням, забойствам і заняволенню мясцовых карэнных плямёнаў, перадусім уітота. Хардэнбург разважае пра рэзкі кантраст паміж гістарычным кіраваннем інкаў, якое спрыяла справядлівасці і супрацоўніцтву сярод іх народа, і жорсткай рэчаіснасцю, з якой гэтыя плямёны сутыкнуліся ў сучаснай рэспубліцы праз прагнасць каўчукавых кампаній. Гэты фрагмент стварае аснову для ўласных падарожжаў і расследаванняў Хардэнбурга ў рэгіёне, паказваючы шырокую, недаследаваную тэрыторыю Путумайо адначасова як крыніцу вялікага багацця і месца неверагодных пакут.