Rossiya imperatori ayoli Yekaterina II qalamiga mansub «Imperatrisa Yekaterina II xotiralari» XIX asr o‘rtalarida yozilgan avtobiografik asardir. Ushbu asar Rossiyaning eng nufuzli hukmdorlaridan birining hayoti va fikrlariga shaxsiy nigoh tashlash imkonini beradi; unda uning ilk yillari hamda Rossiya saroyining murakkab sharoitlari orasida hokimiyat tepasiga ko‘tarilishi batafsil bayon etilgan. Xotiralarda Yekaterinaning fitna va shuhratparastlik hukmron bo‘lgan dunyoda yo‘l topishga urinarkan, duch kelgan sinov va mashaqqatlari aks etadi. Xotiralarning boshlanishida qo‘lyozmaning dramatik tarixi va nihoyat nashr etilishi haqida so‘z yurituvchi muqaddima qaydi berilgan. Yekaterina yoshligi haqida mulohaza yuritar ekan, saroy hayoti tomonidan unga qo‘yilgan cheklovlarga qaramay, hokimiyatga intilganini ta’kidlaydi. Ayniqsa, u Pyotr III bilan ilk munosabatlarini hamda siyosiy hiylalar va shaxsiy ziddiyatlar bilan ajralib turgan qirollik saroyidagi munosabatlar tizimini tasvirlaydi. O‘quvchilar bayonga chuqur kirib borar ekan, Yekaterinaning hikoyachi ovozi uning zakovati va shuhratparastligini tezda namoyon etadi hamda uning taxtga ko‘tarilishiga zamin yaratadi; shu tariqa, uning yo‘li shunchaki shaxsiy o‘zgarishlar yo‘li emas, balki milliy ahamiyatga ega jarayon ekani ayon bo‘ladi.