„Świadomość” Antona Pawłowicza Czechowa to utwór fikcyjny, prawdopodobnie napisany w końcu XIX wieku. Akcja rozgrywa się w ponurem szpitalu, gdzie większość postaci to pacjenci cierpiący na różne choroby umysłu. Głównym bohaterem jest Iwan Dmitrijcz Gromow – były urzędnik, który zmaga się z manią prześladowań; jego życiowa historia rozgrywa się w atmosferze ucisku panującej w szpitalu oraz w kontekście relacji pomiędzy pacjentami a personalem. Na początku opowieści Czechow wykreśla żywy obraz zaniedbanego i opuszczonego szpitala, podkreślając jego zanikający stan, który odzwiercza rozpacz pacjentów przebywających w nim. Pojawienie się takich postaci jak stary żołnierz Nikita, energiczny, ale psychicznie nieustabilizowany Moiseika oraz problematyczny Iwan Dmitrijcz nadaje utworowi ponury ton i podkreśla społeczne i osobiste tragedie, których doświadczają pacjenci. Gromow stara się poradzić ze swoimi psychicznymi problemami poprzez monologi wypełnione egzystencjalnym strachem i tęsknotą za wolnością; to dodatkowo komplikuje jego relacje z innymi pacjentami, którzy razem muszą przeżywać trudności wynikające z ich uwięzienia. W ogóle pierwszy rozdział wprowadza tematy izolacji, psychicznego cierpienia i obojętliwości społecznej, prowadząc czytelnika w dogłębną eksplorację ludzkiego bólu w środowisku instytucjonalnego zaniedbania.