Książka Samuela Butlera „Ewolucja – stara i nowa” to naukowe badanie teorii ewolucji napisane w końcu XIX wieku. Autor krytycznie analizuje teorie przedstawione przez takich słynnych uczonych jak Buffon, dr Erasmus Darwin, Lamarck oraz Charles Darwin, rozpatrując ich punkty widzenia na temat ewolucji, teleologii oraz celu, który stojí za strukturami organizmów żywych. Butler usiłuje udowodnić istnienie celowego zamiaru w procesie ewolucji i sprzeciwia się uproszczeniu tego procesu do zwykłego przypadku lub mechanicznych przyczyn. Na początku swojej pracy autor postawia centralne pytanie dotyczące teleologii w historii naturalnej: czy struktury zwierząt i roślin świadczą o jakimś celowym zamiarze? Porównuje tradycyjne pojęcie teleologii, ilustrowane argumentami Williama Paleya, z nowymi naukowymi punktami widzenia wynikającymi z teorii selekcji naturalnej i dziedziczeń z modyfikacjami. W rezultacie chce pokazać, że procesy ewolucji nie są pozbawione celowego zamiaru, a przy tym analizuje historyczne poglądy na temat celowości w biologii, otwierając drogę do dalszych dyskusji, które mogą podważyć aktualne rozumienie procesów ewolucyjnych.