«ملیگرایی» اثر رابیندرانات تاگور، رسالهای فلسفی و ژرفاندیشانه است که در اوایل قرن بیستم نوشته شده است. این اثر مفهوم ملیگرایی را، بهویژه در بستر هند و بافت اجتماعی تاریخی آن، بررسی میکند و در عین حال ماهیت ماشینی دولتـملتهای مدرن را به نقد میکشد. تاگور به موضوعاتی چون هویت، پیوستگی میان نژادها و پیامدهای اخلاقی شور ملیگرایانه میپردازد و آرمانهای غربی را در برابر سنتهای هندی قرار میدهد. آغاز متن تأملات فلسفی تاگور را درباره چالشهای تاریخی و ویژگیهای مردمان گوناگون ارائه میکند. او بر کشمکش منحصربهفرد هند با تنوع نژادی و همگرایی اجتماعی تأکید میورزد و این چالشها را بهجای موانعی صرف، فرصتهایی برای رشد اخلاقی و معنوی میداند. تاگور عملکرد ماشینی ملیگرایی مدرن را که قدرت و منفعت مادی را بر پیوندهای اصیل انسانی ترجیح میدهد، نقد میکند. او هشدار میدهد که پیگیری بیرحمانه ملیگرایی اغلب به زوال اخلاقی میانجامد و خواستار بازگشت به ارزشهای عمیقتر انسانی است؛ ارزشهایی که به کرامت فردی و روحیه جمعی حرمت میگذارند، نه به ایدئولوژیهای انتزاعی ملیگرایانه.