Migel de Unamunoning «O‘lim ko‘zgusi» asari XX asr boshlarida yozilgan qisqa hikoyalar to‘plamidir. To‘plamda sevgi, o‘lim, tasodif va e’tiqodga ro‘baro‘ keladigan oddiy insonlar haqidagi qisqa, realistik-falsafiy hikoyalar jamlangan. Mehr-shafqat, kinoya va ekzistensial o‘tkirlik bilan hikoya qilingan samimiy portretlarni — so‘lib borayotgan qishloq qizidan tortib, topib olingan go‘dakni asrab oladigan sodda bo‘ydoqqacha, merosdan mahrum etilgan o‘z joniga qasd qiluvchidan tortib boshqa kamtarin siymolargacha — uchratasiz. To‘plamning boshlanishida bir turkum lavhalar namoyon bo‘ladi: yosh ayol Matilde unashtirilgani undan uzoqlashib borar ekan, so‘lib boradi va ziyoratdan ko‘p o‘tmay vafot etadi; muloyim ovchi va karta o‘yinchisi eshigi oldidan chaqaloq topib oladi, emizikli enaga yollaydi va oxir-oqibat unga uylanib, u bilan birga katta oilani voyaga yetkazadi; sudxo‘r otasidan qolgan meros yukida ezilgan Ramon Nonnato so‘nggi mol-mulkini tugatib, o‘zini otib o‘ldiradi; keksa daydi va uydan qochgan qiz bir-biriga oila bo‘lib qoladi, biroq sevgilisining qo‘shig‘i qizni chorlab ketadi va chol baxtiyorona vafot etadi; sevgiga tashna sayohatchi bilan bir ayol vokzalda ko‘z urishtirib, yengib bo‘lmas taqdirni anglaydi va ular birga o‘lik holda topiladi — bu o‘z joniga qasd emas, shunchaki yuraklarning chilparchin bo‘lishidir; Solitaña laqabli bilbaolik do‘kondor namchil, taqvodor hayot kechiradi va litaniyani pichirlab jon beradi; o‘ziga xoslikka berilib ketgan Bonifacio hech qachon o‘zligini topa olmaydi — faqat bir variantda otalik uni butun qiladi; so‘nggi parcha esa kichkina Susín loydan mudofaa istehkomlari qurayotgan paytdan boshlanadi-yu, sahna shu yerda uzilib qoladi.