Storia della città di Roma nel medio evo, vol. 3/8 : dal secolo V al XVI
O tej książce
„Storia della città di Roma nel medio evo, vol. 3/8” autorstwa Ferdinanda Gregoroviusa to relacja historyczna napisana pod koniec XIX wieku. Tom ten bada Rzym w epoce karolińskiej aż do około roku 900, skupiając się na zmieniającym się układzie sił między władzą papieską a cesarską oraz na roszczeniu Rzymu do miana moralnej stolicy chrześcijańskiej rzeczypospolitej. Łączy narrację polityczną z obserwacjami instytucjonalnymi, prawnymi i architektonicznymi, od cesarskich legatów i jurysdykcji papieskiej po mnożenie się kościołów i klasztorów, które przekształciły miasto. Początek tej relacji historycznej ukazuje odnowioną rangę światową Rzymu za Karolingów, definiując cesarstwo jako syntezę germańsko-rzymską, a Rzym jako duchowe centrum uniwersalnego ładu chrześcijańskiego, odrębnego od zepchniętego na margines Bizancjum. Wyjaśnia, dlaczego Karol Wielki unikał uczynienia Rzymu swoją stolicą polityczną, zarysowuje rolę cesarskiego missusa w rzymskim wymiarze sprawiedliwości i śledzi wczesne wydarzenia po jego koronacji: niełatwe wymiany z Konstantynopolem, podróż Leona III do cesarza oraz wizytę króla Ardulfa z Nortumbrii. Narracja przechodzi następnie przez śmierć Pepina Włoch, krótkie i tragiczne panowanie Bernarda, koronację Ludwika Pobożnego w Akwizgranie oraz szeroką ocenę światowohistorycznego dziedzictwa Karola Wielkiego obok skąpych rzymskich legend z nim związanych. Po śmierci Karola Wielkiego Rzym wybucha niepokojami; Leon III odpowiada surowo, a tekst przegląda jego rozległe budownictwo kościelne, używając tego do naszkicowania charakteru architektury epoki karolińskiej oraz do wyliczenia tituli, diaconiae i klasztorów. Stefan IV zabiega o zatwierdzenie i namaszcza Ludwika, wkrótce umiera, a Paschalis I zostaje szybko wybrany, z omówieniem późniejszego sfałszowanego dyplomu przypisywanego Ludwikowi. Gdy Lotar zostaje stowarzyszony z cesarstwem i koronowany w Rzymie, cesarski wymiar sprawiedliwości zostaje wyegzekwowany (zwłaszcza w procesie Farfy przeciwko roszczeniom papieskim), po czym następuje gwałtowne zabójstwo dwóch urzędników papieskich; Paschalis uchyla się od cesarskiego śledztwa poprzez przysięgę oczyszczającą i wkrótce umiera. Część zamyka wprowadzenie wielkich restauracji kościelnych i mozaik Paschalisa — zwłaszcza w Santa Cecilia, Santa Prassede i Santa Maria in Domnica — przygotowując dokładniejsze spojrzenie na te zabytki.
