Glimpses of the dark ages : or, Sketches of the social condition of Europe,…
Пра гэту кнігу
«Пробліскі цёмных вякоў: або Нарысы сацыяльнага становішча Еўропы,…» — гістарычны нарыс, напісаны ў сярэдзіне XIX стагоддзя. У ім разглядаецца еўрапейскае грамадства ад падзення Рыма да світанку сярэднявечнай цывілізацыі, прычым асноўная ўвага надаецца сацыяльным структурам, вераванням, маралі і паўсядзённаму жыццю, а не дынастычнай палітыцы ці бітвам. У ранніх раздзелах прасочваюцца распад Рыма, узвышэнне і ўплыў Царквы, узнікненне манаства і феадалізму, а таксама рост гарадоў; пры гэтым аўтар абапіраецца на вядомых гісторыкаў, каб прадставіць даступную сацыяльную гісторыю. У пачатку твора акрэсліваецца яго абсяг — грамадскае жыццё ад V да XII стагоддзя, — а затым яскрава апавядаецца пра разрабаванне Рыма Аларыхам, з адзначэннем і разбурэнняў, і адноснай абароны, якой былі ўдастоены хрысціяне ды іх цэрквы. Ад гэтай падзеі аўтар пераходзіць да дыягностыкі маральнага і грамадзянскага заняпаду Рыма: імперскі дэспатызм, марнатраўная знаць, бяздзейныя плебеі, паўсюднае рабства, скампраметаванае хрысціянства і заняпад мастацтваў ды навукі, — падаючы ўсё гэта як боскую адплату. Ён робіць накід варвараў, асабліва готаў, разглядае наступныя ўзрушэнні — ад Атылы і Адаакра да Карла Вялікага — і сцвярджае, што нашэсці знішчылі сапсаваныя формы старажытнасці, адначасова даўшы сярэднявечнаму грамадству новыя элементы. Затым у цэнтры ўвагі аказваецца Царква: біскупы, якія кіравалі грамадзянскім жыццём і фарміравалі права (асабліва ў вестгоцкай Іспаніі), рост папскай вярхоўнай улады і супярэчлівая сацыяльная спадчына папства — інтэлектуальны кантроль, прававыя замахі, інтэрдыкты, але таксама часам пасярэдніцтва і культурны абмен. У раздзеле пра забабоны паказваюцца прыстасаванне да паганскіх звычаяў (палітыка Рыгора Вялікага), запазычаныя міфы (напрыклад, пра святога Мікалая), суды Божыя (у тым ліку корснед), шумныя святы (Свята дурняў і Свята аслоў), а таксама легкаверныя або ашуканскія аповеды пра цуды. Разглядаючы мараль, апавяданне падкрэслівае мілітарызаванае духавенства, сіманію, распусту кліру і фармалізм сярод свецкіх, але адначасова адзначае прапаведаванне міласэрнасці, міласцінадаванне, вызваленне рабоў, права прытулку і Божае перамір’е як сапраўдныя сацыяльныя абмежаванні. Урывак заканчваецца пачаткам агляду навукі і мастацтва: Царкве аддаецца заслуга ў захаванні пісьменнасці падчас найглыбейшага заняпаду VII стагоддзя, а таксама прасочваецца няроўнае, міграцыйнае адраджэнне адукаванасці ў Ірландыі, Англіі, Францыі, Германіі і Італіі.
