Glimpses of the dark ages : or, Sketches of the social condition of Europe,…
O tej książce
„Glimpses of the dark ages : or, Sketches of the social condition of Europe,….” to relacja historyczna napisana w połowie XIX wieku. Daje przegląd społeczeństwa europejskiego od upadku Rzymu po świt cywilizacji średniowiecznej, kładąc nacisk na struktury społeczne, wierzenia, moralność i życie codzienne raczej niż na politykę dynastyczną czy bitwy. Wczesne rozdziały śledzą upadek Rzymu, hegemonię i wpływ Kościoła, wzrost monastycyzmu i feudalizmu oraz rozwój miast, czerpiąc z dobrze znanych historyków, by przedstawić przystępną historię społeczną. Otwarcie tego dzieła zakreśla jego zakres — życie społeczne od V do XII wieku — a następnie barwnie relacjonuje złupienie Rzymu przez Alaryka, odnotowując zarówno spustoszenie, jak i względną ochronę zapewnioną chrześcijanom i ich kościołom. Od tego zdarzenia autor przechodzi do diagnozy moralnego i obywatelskiego rozkładu Rzymu: despotyzmu cesarskiego, rozrzutnych możnych, bezczynnych plebejuszy, wszechobecnego niewolnictwa, skompromitowanego chrześcijaństwa i upadku sztuk i piśmiennictwa, ujętych jako boska kara. Szkicuje barbarzyńców (zwłaszcza Gotów), kolejne wstrząsy od Attyli i Odoakra po Karola Wielkiego i argumentuje, że najazdy zburzyły skorumpowane formy starożytne, dostarczając zarazem nowych elementów społeczeństwu średniowiecznemu. Kościół zajmuje następnie centralne miejsce: biskupi zarządzający życiem obywatelskim i kształtujący prawo (zwłaszcza w wizygockiej Hiszpanii), wzrost supremacji papieskiej oraz mieszane społeczne dziedzictwo papiestwa — kontrola intelektualna, ingerencje prawne, interdykty, ale także okazjonalne pośrednictwo i wymiana kulturalna. Część o przesądach ukazuje akomodację wobec obyczajów pogańskich (polityka Grzegorza Wielkiego), zaimportowane mity (np. św. Mikołaj), ordalia (w tym corsned), rozpasane święta (Święto Głupców i Osłów) oraz łatwowierne lub oszukańcze opowieści o cudach. W kwestii moralności narracja podkreśla zmilitaryzowane duchowieństwo, simonię, niemoralność kleru i formalizm wśród laikatu, a zarazem odnotowuje kaznodziejstwo miłosierdzia, jałmużnę, wyzwalanie niewolników, prawa azylu i Rozejm Boży jako prawdziwe hamulce społeczne. Zamyka tę część wstępną, rozpoczynając przegląd uczoności i sztuki, przyznając Kościołowi zasługę zachowania piśmiennictwa podczas nadiru VII wieku i śledząc nierównomierne, wędrowne odrodzenie nauki w Irlandii, Anglii, Francji, Niemczech i we Włoszech.
