«Па Русі» Максіма Горкага — зборнік аповедаў, напісаных у канцы XIX стагоддзя, які ахоплівае разнастайныя тэмы чалавечага вопыту і сацыяльнай рэчаіснасці ў Расіі. Твор дае ўяўленне пра жыццё і барацьбу простых людзей на фоне неабсяжнай прыроднай прыгажосці і цяжкасцей, з асаблівай увагай да цяжкага становішча ўбогіх. Аповеды разгортваюцца праз яркія партрэты персанажаў, у тым ліку маладой жанчыны ў родах, паказваючы стойкасць перад тварам нягод. Пачатак «Па Русі» падрабязна раскрывае багаты краявід, дзе пачынаецца гісторыя, малюючы карціну восені на Каўказе, пакуль апавядальнік разважае пра жыццё, прыгажосць і чалавечую барацьбу. Ён сустракае групу перамешчаных «галадоўцаў» і аказваецца ўцягнутым у пакуты цяжарнай жанчыны сярод дзікай прыроды. Калі ён дапамагае ёй пры родах ля ракі, сцэна перадае аголенасць і пераўтваральную сутнасць чалавечых перажыванняў. Гэты ранні ўрывак задае тон зборніку, вызначаючы тэмы спачування і ўзаемазвязанасці і разам з тым намякаючы на сацыяльна-эканамічныя цяжкасці, з якімі сутыкаюцца персанажы ў межах больш шырокага, часта бязлітаснага грамадскага ўкладу.
Пераклад «Па Русі»