Past and Present
Kitob haqida
Томас Карлейлнинг «Ўтмиш ва бугун» асари XIX аср ўрталарида ёзилган ижтимоий-сиёсий танқидий асардир. Унда Англиянинг аҳволи, бойлик ва қашшоқлик ўртасидаги тафовут ҳамда фуқароларнинг бир-бири олдидаги ижтимоий масъулияти ҳақида мулоҳаза юритилади. Карлейл замонавий жамият қадриятларини танқид қилиб, ҳақиқий инсонлараро муносабатларга қайтишни ва чинакам иқтидор ҳамда донишмандликка эга кишилар бошқарадиган давлат тизимини таклиф этади. «Ўтмиш ва бугун»нинг бошланиши Англиянинг оғир аҳволини таҳлил қилиш учун замин ҳозирлайди: фаровон ресурслар ва қобилиятли ишчи кучи мавжуд бўлишига қарамай, кўплаб ишчилар мазмунли меҳнатсиз, қашшоқликда кун кечирадилар. Карлейл бу ижтимоий таназзулни ёрқин тасвирлар ва таъсирчан мисоллар, жумладан, ишхонадаги ишсиз ишчиларнинг азоб-уқубатлари орқали баён этади. У Мидас тимсолини киритиб, ҳеч қандай бахт ёки қониқиш келтирмайдиган бойлик жодусини инглиз аҳолисининг оғир аҳволига қиёслайди. Адолат, меҳнат ва инсон табиати ҳақида долзарб фалсафий саволларни ўртага қўяр экан, Карлейл жамиятни халос этиш учун зарур деб билган ички ҳақиқат ва ахлоқий покликни англашга даъват этади. Асарнинг бошланиши ўз даврининг долзарб муаммоларига ўқувчилар эътиборини жалб этиб, адолатсизлик ва умидсизлик қаршисида мушоҳада юритиш ҳамда ҳаракат қилишга чақириқ билан якунланади.
