رىچارد شېنې ۋىك ترېنچ نىڭ « ئىنگلىز تىلىنىڭ ئىلگىرىكى ۋە ھازىرقى ھالىتى » دېگەن كىتابى 19 - ئەسىرنىڭ ئوتتۇرلىرىدا يېزىلغان بىر تىلشۇناسلىق تەتقىقاتىدۇر . بۇ ئەسەر ئىنگلىز تىلىنىڭ تەرەققىياتىنى مەركەز قىلىپ ، ئۇنىڭ تارىخىي ئۆزگىرىشلىرى ، تۈرلۈك تىل شارائىتلىرىنىڭ ئارىسىدىكى مۇرەككەپ بىرىكمىسى ھەمدە بۇ تەرەققىياتنىڭ ھازىرقى قوللىنىشىغا نىسبەتەن ئەھمىيىتىنى تەھلىل قىلىدۇ . ترېنچنىڭ لېكسىيىلىرى ئىنگلىز تىلىنى تۇغما تىلى قىلغان كىشىلەرنىڭ بۇ تىلغا بولغان چۈشەنچىسىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشنى مەقسەت قىلىدۇ . ئەسەرنىڭ دەسلەپكى قىسمىدا ترېنچنىڭ ئىنگلىز تىلى توغرىسىدىكى تەتقىقاتىغا يېتەكچىلىك قىلىدىغان ئاساسىي پىرىنسىپلار تونۇشتۇرۇلغان . ئۇ ئىنگلىز تىلىنىڭ تۈرلۈك مەنبەلەرنىڭ تەسىرىدە نەچچە ئەسىردىن بۇيان راۋاجلانغان بىر تەركىبلىك تىل ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ . بىر ھۆرمەتلىك مۇئەللىمنىڭ سۆزلىرىنى نەقىل قىلىپ ، ترېنچ تىلنىڭ تارىخىي ئاساسىنى چۈشىنىشنىڭ ئۇنىڭ ھازىرقى شەكلىنى تونۇشتۇرۇشتىكى مۇھىملىقىنى بايان قىلىدۇ . ئۇ يېڭى سۆزلەرنىڭ پەيدا بولۇشى ، قالاق ئاتالغۇلارنىڭ يوقىلىشى ، مەنى لەرنىڭ ئۆزگىرىشى ھەم خەت يېزىش ئۇسۇلىنىڭ تەرەققىياتىدىن كېلىپ چىققان ئىنگلىز تىلىدىكى ئۆزگىرىشلەرنى تەتقىق قىلىشقا بەل باغلايدۇ ؛ شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ، كىشىلەرنىڭ ئۆزلىرى قوللىنىۋاتقان تىلگە بولغان دۆلەت پەخىرى ھەم مەسئۇلىيىتى سېزىمىنى قوزغاشقا ئۇرۇنىدۇ .