«خاستگاه زبان ایتالیایی: رساله» اثر لوئیجی موراندی، اثری علمی است که در اواخر قرن نوزدهم نوشته شده است. این اثر به خاستگاهها و تحول زبان ایتالیایی میپردازد و رابطهٔ آن را با دیگر زبانهای رومی و تأثیراتی که در گذر زمان آن را شکل دادهاند، بررسی میکند. نویسنده در آغاز رساله، عنوان کتاب را به چالش میکشد و اظهار میدارد که اصطلاح «زبان ایتالیایی» میتواند گمراهکننده باشد. موراندی پیچیدگیهای تعریف آنچه زبان ایتالیایی را تشکیل میدهد بررسی میکند و صورتهای نوشتاری را با گویشهای گفتاری در مناطق گوناگون ایتالیا مقایسه میکند. او این دیدگاه را مطرح میکند که همهٔ زبانهای رومی خاستگاهی مشترک در لاتین دارند و بدینترتیب زمینه را برای بررسی عمیقتر تحول زبان ایتالیایی بهعنوان موجودیتی زبانی و متمایز فراهم میسازد؛ زبانی که عوامل تاریخی و اجتماعی گوناگون بر آن تأثیر گذاشتهاند.